GEMOLOJİ NEDİR

 

 

Kıymetli ve yarıkıymetli taşlar (süstaşları) tarih öncesi çağlardan beri güzellik, zenginlik ve statü simgeleri olarak kullanılmışlardır. Süstaşı ender bulunuşu ve belirli fiziksel ve kimyasal ayrıcalıkları nedeniyle, özel değerdeki malzemelerdir. Bir malzemenin süstaşı sayılabilmesi için iki temel kriter vardır. Bunlar:

(1) Güzellik ve estetik görünüm: Her ne kadar göreceli bir kavramsa da taşın temiz, şeffaf, çekici renkli olmasıdır,

(2) Dayanıklılık ve ender bulunma: Bu kavram sertlik, kırılganlık, darbelere ve dış etkenlere dayanım gibi özelliklerle açıklanır.

Bir objeyi değerli kılan onun az rastlanır olmasıdır. Örneğin binlerce karatlık elmas üretimi içersinde sadece bir kaç yüz karatı pembe elmasdır. Dolayısıyla bir pembe elmasın değeri sıradan bir elmasın binlerce katıdır. Bu temel kriterlerin dışında taşınabilirlik, kesilebilme, parlatılabilme, ışık yansıtma, ışık kırma, şekillendirmeye uygunluk, bünyesinde safsızlıklar içerme gibi bazı özelliklerde taşların değerlerini belirleyen ve artıran diğer unsurlardır. Kıymetli ve yarıkıymetli taşların hepsi kendilerine ilişkin bazı özelliklere ve güzelliklere sahiptirler. Hatta fosiller bile süsleme malzemesi olarak kullanılmaktadır. Kıymetli ve yarıkıymetli taşlar, süstaşı olarak (mücevher malzemesi), koleksiyon yapmak, sergilemek ve dekoratif amaçlarda kullanmak için satın alınmaktadır. Ayrıca endüstriyel kullanımı olan süs taşlarına da sürekli bir talep artışı söz konusudur.

 

Süstaşları ile ilgili özgün kavramlar Hatipoğlu ve Kırıkoğlu (2005) tarafından aşağıdaki gibi özetlenmiştir:

  • Süstaşı (Gemstone, Gem, Gems, Ornamental
  • Stone, Adornment Stone)
  • Kıymetli Taş (Precious Stone)
  • Yarıkıymetli Taş (Semi-Precious Stone)
  • Mücevher Taşı (Jewellery Stone)
  • Süstaşı Bilimi (Gemoloji, Gemology)
  • Süstaşı İnceleme Uzmanı (Gemolog, Gemologist)
  • Süstaşı İşleme (Lapidary)
  • Süstaşı İşleyicisi (Lapidarist, Lapidarer, Lapidary Worker)
  • Süstaşı İşleme Atölyesi (Lapidary Workshop) Süs taşları bilimi olarak basitçe tanımlanabilen gemoloji; Süs taşı özelliği taşıyan her türlü malzemenin, yeryuvarında oluşumundan, tüketicinin beğeni ve kullanımına kadar geçen süreçteki her yöntemi ve işlemi konu alan bir bilimsel ve ticari uğraşıdır. Gemolog, süs taşları üzerinde uzmanlaşmış kişidir. Temel görevi süs taşlarını tanımlamak, sentetik ve taklitlerini gerçeğinden ayırmak ve gerekirse taşın temel özelliklerine göre işlenmesini yönlendirmektir. Gemoloji çalışmak iyi bir mineraloji ve kristalografi temeli gerektirse de herkesin belli bir disiplinli çalışma ve tecrübe ile yapabileceği bir iştir.

​Gemolojinin ilgi alanları şöyledir:

  • Süstaşlarının yer kabuğunda oluşumu, bulunuşu, aranması ve eldesi-madenciliği
  • Süstaşlarının bilimsel inceleme yöntemleriyle tanımlanması, sınıflandırılması
  • İşlenmiş süstaşlarının değersel ve bilimsel sertifikalanması
  • Süstaşlarının değerini artırma teknikleri ve bunları iyileştirme yöntemleri
  • Süstaşlarını her türlü işleme teknikleri (lapidary) ile şekillendirilmesi
  • Süstaşlarının soy metallerle montürlenmesi
  • Süstaşlarının pazarlanması

 

Süstaşı incelemesi, süstaşlarının kendilerine özgü fiziko-kimyasal özelliklerini değişik yöntemler kullanarak tespit etmek ve bu özelliklerinden yararlanarak oları adlandırmak, sentetiklerinden ve taklitlerinden ayırt etmek için yapılır. Süstaşı incelemesi, izafi bir ayırımla iki şekilde yapılabilir.

  1. Minerolojik İnceleme: Süstaşının tahribine dayanır. Özellikle kimyasal analiz ve kısmen optik-genel fiziksel özellikleri ortaya çıkartan yöntemler uygulanır. Sadece ham veya çok örnekli işlenmiş (faset ve/veya kabaşon) süstaşları için uygulanır.
  2. Gemolojik İnceleme: süstaşına zarar vermeme esasına dayanır. Özellikle optik fiziksel, kısmen genel fiziksel özellikleri ortaya çıkartan yöntemler uygulanır. Ham ve/veya işlenmiş (faset ve/veya kabaşon) süstaşları için uygulanır.

 

Süstaşları oluşum yapısı bakımından ; Doğal, Sentetik ve Taklit olarak sınıflandırılırlar.

 

Doğal Süstaşları

Oluşumunda insan eli değmemiş, yer kabuğunun doğal gelişimi sürecinde oluşmuş malzemelerdir. Doğal süstaşları, gerçekte yer kabuğunu oluşturan katı malzemelerin belirli özelliklere sahip seçkin örnekleridir. Yer kabuğunu oluşturan katı malzemeler başlıca 4 grupta toplanır.

  • Elementler
  • Mineraller
  • Kayalar
  • Organik kökenli malzemeler

 

Yapay (Sentetik) Süstaşları

Doğal mineral kökenli süstaşlarının birebir benzerlerinin laboratuar ortamında imal edilmiş türlerine verilen isimdir. Bunların doğal eşdeğerlerinden tek farkı zaman ve mekandır. 19. yy’ın başlamasıyla, madensel taşların süs eşyası olarak kullanılması ve bunlara sahip olma arzusu, doğada bulunan kristal ve madensel taşların gerçek benzerlerini üretme gayretleri daha titizlikle sürdürülmektedir. Çoğunlukla kıymetli taşlar sentetik olarak üretilmekte ve bu taşların bazılarının doğal nitelikleri bile bilinmemektedir. Sentetik taşların ticari önemi bu taşların kesilebilecek oranda büyük olmaları ve dahası da madenlerden elde edilemeyenlerden daha ucuz olmasındandır.

Dünya süstaşları piyasasında elmas, zümrüt, yakut ve safir türü taşlar kıymetli, bunların dışında kalanlar ise yarı kıymetli olarak kabul edilmektedir. Ayrıca kıymetli ve yarıkıymetli taşlar bilimsel anlamda;

  • Mineral türü süstaşları
  • Taş türü süstaşları
  • Taş ve mineral dışı süstaşları olmak üzere üç sınıfta incelenirler.

 

Mineral türü süstaşları, kıymetli ve yarıkıymetli taşların büyük çoğunluğunu oluşturur ve değer açısından en önemlilerini içerir. Bunlar bağlı bulundukları minerolojik-kimyasal gruplara dayandırılarak kendi aralarında sınıflandırılırlar. Mineral türü süstaşları; elmas,zümrüt,yakut, safir gibi kıymetli taşların yanı sıra granat, spodümen, feldispat, silika, beril, krizoberil, turmalin, spinel, piroksen-amfibol gruplarına dahil olan tüm mineral esaslı taşları da kapsamaktadır. Ayrıca herhangi bir gruba dahil olmayan peridot, tanzanit, topaz ve zirkon gibi kristallerde mineral türü süstaşı sayılmaktadır.

Taş türü süstaşları ise kayaç tanımına giren veya birden fazla mineral içerenlerin grubudur. Lapis lazuli, sodalit ve aventürin bu grubun en önemli örnekleridir.

Taş ve mineral dışı süstaşları ise organik kökenli olup inci, kehribar, ve mercan çeşitlerini içerir.

 

Kıymetli ve yarıkıymetli taşların yukarıda belirttiğimiz esaslara dayalı detaylı bir sınıflandırılması, Türk Standartları Enstitüsünce 1988 yılı Aralık ayında “TS 6173″ olarak yayınlanmıştır. Ancak burada bu sınıflama yerine, kıymetli ve yarıkıymetli taşların ad/grup, bileşim, renk, doğada bulunuş boyutu, dünya piyasalarındaki yaklaşık değeri (maliyeti), sertliği ve özgül ağırlığı gibi önemli özelliklerini de içeren kolay anlaşılır ve uluslar arası kabul görmüş bir sınıflama tablo halinde verilmiştir.
Taklit Süstaşları

Kıymetli taşları taklit etme gayreti uzun zamandan beri mevcuttur. Taklit süstaşları için yüksek kırılma indisine sahip kurşun yada silis camından yararlanılmıştır. Bütün bu taklitlerin renkleri süstaşlarınınkine benzemesine karşın, diğer fiziksel özellikleri özellikle sertlik ve parlaklığı yeterli derecede taklit edilememiştir.

Comments are closed.

 
Designed by Losmedia Interactive Media Agency
    info@mineralagat.com
    +90 222 230 75 18